OSKNETWORK - ภาษา-หนังสือ: ศึก สวนกุหลาบ (มีรูปใหม่ประกอบ)

ศิลปวัฒนธรรม วันที่ 01 มิถุนายน พ.ศ. 2548 ปีที่ 26 ฉบับที่ 08 หน้า 46
ภาษา-หนังสือ
หลง ใส่ลายสือ
ศึก" สวนกุหลาบ

"ณ ที่แห่งนี้ คำประกาศสงครามได้เริ่มขึ้น
ตั้งแต่การต่อสู้ในระบบการศึกษาของผู้กดขี่ที่เราถูกยัดเยียดให้
แน่นอน เสียงประสานรับจะยังดังก้องไปทั่ว ไม่ว่าในห้องเรียน ในเมืองใหญ่
ในโรงงาน ในทุ่งนาหรือป่าเขา
จะไม่มีคำวิงวอนร้องขอการหยิบยื่นยุติธรรมจากใครได้อีก
เราต้องเชื่อเช่นนั้น พลังประชาชนและเราเยาวชน จะเป็นผู้ชี้ขาดประวัติศาสตร์ของตนเอง
และด้วยการต่อสู้เท่านั้น ชัยชนะก็จะมาถึง"

นี่คือบทนำในหนังสือศึก" หรือหนังสือสมานมิตร ๒๕๑๗ เป็นหนังสืออนุสรณ์ประจำโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยปี ๒๕๑๗ ด้วยบทนำและเนื้อหาภายในเล่มได้ทำให้หนังสือเล่มนี้กลายเป็นผู้สร้างประวัติศาสตร์จริงตามนั้น แม้จะเป็นประวัติศาสตร์หน้าเล็กๆ ที่ไม่ค่อยได้มีใครพูดถึงก็ตาม แต่หนังสือเล่มนี้ได้ก่อให้เกิดปฏิกิริยาและความขัดแย้งขึ้น ถึงขั้นใช้กำลังของเด็กนักเรียนโรงเรียนหนึ่ง แล้วขยายวงกว้างสู่การวิพากษ์วิจารณ์ของสังคมภายนอก และจบลงด้วยการเผาหนังสือในที่สุด

จากกระแสยุคหลัง ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ ทำให้บรรยากาศภายนอกและภายในรั้วโรงเรียนแห่งนี้เต็มไปด้วยคำถามถึงเป้าหมายแห่งการใช้ชีวิตและการศึกษา ยุคแห่งการแสวงหาได้สร้างคำถามที่จำเป็นขึ้นในวงการศึกษา "เราจะเรียนไปเพื่ออะไร" ไปจนถึงกระบวนการวิพากษ์การศึกษาด้วยปรัชญาแนวใหม่ ต่อต้านความคิดของการศึกษาแบบปัจเจกชนที่เรียนเพื่อเป็นเจ้าคนนายคน นักเรียนนักศึกษาเองเริ่มตั้งคำถามกับตัวเองว่า "สักกี่ครุยที่ลุยโคลน"

ภววิสัยในขณะนั้นส่งผลกระทบโดยตรงต่อแนวคิดเรื่องการศึกษาทิศทางใหม่ เป็นการศึกษาเพื่อเปลี่ยนแปลงทางสังคม ชี้นำให้นักเรียนนักศึกษาเรียนเพื่อรับใช้ประชาชนของตน แนวคิดเหล่านี้คือคำถามและคำตอบที่ใส่ไว้ในหนังสือศึก"

ปี ๒๕๑๗ โรงเรียนสวนกุหลาบได้ทำหนังสืออนุสรณ์ หรือหนังสือรุ่นออกมา ๒ เล่ม เล่มแรกคือหนังสือสมานมิตร "๑๗ หน้าปกเป็นภาพดอกกุหลาบ เป็นหนังสือรวบรวมภาพอาจารย์และนักเรียนแต่ละชั้น อีกเล่มหนึ่งคือหนังสือรวมบทความเกี่ยวกับการวิพากษ์วิจารณ์การศึกษา ชื่อศึก" หน้าปกเป็นภาพชูกำปั้นที่ถูกพันธนาการด้วยโซ่ตรวน ทั้งสองเล่มมีขนาด ๑๖ หน้ายก พิมพ์ที่โรงพิมพ์อักษรสัมพันธ์ มีประชา สุวีรานนท์ OSK89? เป็นสาราณียกร

เนื้อหาในหนังสือศึก" ประกอบด้วยบทความหลัก ๑๖ บทความ แทรกด้วยบทกลอนเป็นระยะ บทความทั้งหมดมีเนื้อหาเกี่ยวกับการวิพากษ์วิจารณ์การศึกษา และแนวคิดเกี่ยวกับการจัดการศึกษาระบบใหม่ เช่น ความหมายของการศึกษา วิวัฒนาการศึกษา บทบาทของการศึกษา : กดขี่และมอมเมา หลักทางสังคมแลข้อคิดเห็นในการพัฒนาหลักสูตร การศึกษาของผู้ถูกกดขี่ การศึกษาเพื่อมวลชน อาจารย์ที่ปรึกษา : เผด็จการแหล่งใหญ่ ฯลฯ

นอกจากนี้ยังมีการ์ตูนชุด "ถุย! ประชาธิปไตย" โดยชัย ราชวัตร และยังมีบทกลอนกล่าวถึงการศึกษาที่ไร้ค่าอีกจำนวนมาก เช่นบทกลอนเรื่องโรงเรียนสีดำ ตอนหนึ่งที่ว่า

ถุย! ตำราระยำจำไม่หมด มันช่างคดโป้ปดสิ้น

สอนแต่เรื่องคนดีคนมีกิน กระผีกริ้นสังคมโทรมทรุด

ในตำราไม่รู้จักความทุกข์ทน ความจน คนหิว โง่ที่สุด

ยากจนคนเลวไม่ผุด สังคมทรุดหามีไม่ในตำรา

ท้ายเล่มเป็น "จากปูมสวน มาสู่ปูมประชาชน" ว่าด้วยประวัติกิจกรรมของนักเรียนตลอดเวลา ๑ ปี รวมไปถึงการเข้าร่วมชุมนุมในเหตุการณ์ ๑๔ ตุลา อย่างละเอียด และปิดท้ายด้วย "คำประกาศ" เป็นเจตนารมณ์ของการศึกษาเพื่อรับใช้ประชาชน

เนื่องจากศึก" มีเนื้อหาที่โจมตีระบบการศึกษาในขณะนั้นอย่างรุนแรง ประกอบกับรูปแบบของหนังสือได้แตกต่างไปจาก "ประเพณี" ที่เคยทำกันมา จึงก่อให้เกิดปฏิกิริยาขึ้นจากนักเรียนฝ่ายคัดค้านหนังสือเล่มนี้ กระทั่งลุกลามเป็นเหตุการณ์ใหญ่ในที่สุด

๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๑๗ เป็นวันแจกจ่ายหนังสือรุ่นทั้งสองเล่ม เนื่องจากเนื้อหาและรูปแบบที่เปลี่ยนไป ทำให้เกิดความสับสนวุ่นวายในทันที ตกตอนบ่ายนักเรียนกลุ่มหนึ่งได้นำหนังสือศึก" มาเผากลางสนามฟุตบอล เป็นจุดเริ่มต้นของ "ศึกสวนกุหลาบ"

วันรุ่งขึ้น ๑๖ พฤศจิกายน เริ่มมีการติดโปสเตอร์ไปทั่วโรงเรียน ประณามผู้จัดทำหนังสือคือ สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล OSK90 ในฐานะประธานนักเรียน ผู้รับผิดชอบ และประชา สุวีรานนท์ OSK89/90 สาราณียกร

๑๘ พฤศจิกายน มีการเปิดประชุมสภานักเรียน เพื่อพิจารณาปัญหาที่เกิดขึ้น สภานักเรียนลงมติเห็นชอบว่าการทำงานของสาราณียกรเป็นไปอย่างถูกต้องตามระเบียบ ส่วนทางด้านเนื้อหานั้นสภานักเรียนมีมติให้เรียกประชุมนักเรียนทั้งโรงเรียนเพื่อแสดงมติ

เหตุการณ์ในหอประชุมจึงมีทั้งสองฝ่ายมาเผชิญหน้ากัน คือฝ่ายเห็นด้วยกับหนังสือ และฝ่ายคัดค้าน กลุ่มผู้คัดค้านได้แสดงอาการไม่เห็นด้วยกับหนังสือศึก" ด้วยการโห่ร้อง ทำให้บรรยากาศตึงเครียดขึ้น

ชนวน "ศึก" ได้เริ่มขึ้นเมื่อช่างภาพนักเรียนคนหนึ่งไปถ่ายรูปกลุ่มผู้คัดค้าน จึงมีการฮือเข้าจะทำร้ายช่างภาพคนนั้น ทำให้ภายในหอประชุมเกิดความวุ่นวายขึ้นจนคุมไม่อยู่ นักเรียนคนหนึ่งตรงเข้าชกหน้าพิชัย พืชมงคล OSK90 ประธานสภานักเรียน และกิตติศักดิ์ ปรกติ OSK89 อดีตประธานนักเรียน แล้วเริ่มมีการ "เผา" หนังสือศึก" เข้าใส่คณะกรรมการนักเรียน

เมื่อเหตุการณ์บานปลายจนไม่สามารถควบคุมไว้ได้ คณะอาจารย์ที่อยู่ในที่นั้นได้สั่งให้คณะกรรมการนักเรียนแยกย้ายกันออกจากหอประชุมไป เมื่อคณะกรรมการนักเรียนเริ่มทยอยออกจากหอประชุม กลุ่มผู้คัดค้านก็ตามเข้ามาชกต่อยกันอีก

ทางด้านสมศักดิ์ เจียมธีรสกุล OSK90 ประธานนักเรียนได้แยกออกจากกลุ่มเพื่อกลับบ้าน กลุ่มผู้คัดค้านก็ได้ "ล้อมกรอบ" และผลักอกขัดขวางไม่ให้เดินต่อได้ ในขณะที่กลุ่มผู้คัดค้านในจุดนี้ได้เพิ่มจำนวนขึ้น ประธานนักเรียนจึงเดินเลี่ยงไปที่ตึกเรียนซึ่งมีอาจารย์ยืนอยู่เพื่อขอความคุ้มครอง

กลุ่มผู้คัดค้านได้รวมตัวชุมนุมกันครั้งใหญ่อีกครั้ง เพื่อปิดล้อมประธานนักเรียนและคณะกรรมการนักเรียนบางคนไว้ ตลอดเวลานี้ได้มีการยั่วยุให้เกิดการปะทะกันขึ้นตลอด จนกระทั่งกลุ่มผู้คัดค้านคนหนึ่งผลักกรรมการนักเรียนจนเซไปกระแทกคนอื่น เหตุการณ์ตะลุุุมบอลก็ได้เริ่มขึ้นอย่างชุลมุน

ในขณะที่เกิดการชุลมุนนี้เอง สุวิช อัศวไชยชาญ OSK89 ได้พา "ชนวนศึก" สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล OSK90 ฝ่าวงล้อมออกจากจุดปะทะและ "ลี้ภัย" ออกจากโรงเรียนได้สำเร็จ ทางด้านการชุมนุมยังมีการปะทะกันอยู่อีกระยะหนึ่งจึงยุติลง

ข่าวความขัดแย้งนี้แพร่สะพัดไปอย่างรวดเร็ว สื่อมวลชนหลายฉบับลงข่าววิพากษ์วิจารณ์กันอย่างกว้างขวาง ภายในโรงเรียนเองก็ได้มีการออกแถลงการณ์ประณามการทำร้ายร่างกายที่เกิดขึ้น และเรียกร้องให้ลงโทษผู้กระทำความรุนแรงอย่างเร่งด่วน

ในที่สุดวันที่ ๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๑๗ คณะกรรมการสอบสวนได้ประกาศคำตัดสิน ให้ "หัวโจก" พักการเรียน (ซึ่งระยะเวลาตรงกับการปิดภาคเรียนพอดี) ส่วนคนอื่นๆ ก็ถูกตักเตือนทำโทษไปพอสมควร

ศึก" นี้เป็นศึกสุดท้ายในโรงเรียนแห่งนี้ อย่างไรก็ดีหลังจากเกิดศึกในครั้งนั้นแล้ว ก็ไม่มีการประชุมเพื่อพิจารณาเนื้อหาหรือลงมติใดๆ เกี่ยวกับหนังสือศึก" อีกต่อไป

ที่มา: http://www.matichon.co.th/art/art.php?srctag=0633010648&srcday=2005/06/01&search=no
ขอขอบคุณผไทธัช อินทรทัต OSK117 ผู้แนะนำเรื่องและสแกนภาพประกอบ